Home Quán bia trước cổng Thảm họa bí mật: Nguyên soái Nedelin chết tại Baikonur 60 năm...

Thảm họa bí mật: Nguyên soái Nedelin chết tại Baikonur 60 năm trước

Một trong những thảm họa tên lửa lớn nhất trong lịch sử – vụ nổ tên lửa đạn đạo xuyên lục địa R-16 tại Baikonur vào ngày 24 tháng 10 năm 1960 – là kết quả của cuộc chạy đua không gian diễn ra giữa Liên Xô và Hoa Kỳ vào giữa thế kỷ này. Thảm kịch đã cướp đi sinh mạng của hơn 70 người, trong đó có Tổng tư lệnh Lực lượng Tên lửa Chiến lược, Nguyên soái Pháo binh Mitrofan Nedelin.

Vụ nổ của R-16 tại sân bay vũ trụ Baikonur.  Ảnh: WikimediaVụ nổ của R-16 tại sân bay vũ trụ Baikonur. Ảnh: Wikimedia

Vào đầu những năm 60, khoảng 40 ICBM đã được đặt trong tình trạng báo động ở Mĩ có thể vươn tới lãnh thổ của Liên Xô. Các tên lửa chiến lược tầm trung được đặt ở châu Âu và Thổ Nhĩ Kỳ. Trước tình hình đó, Điện Kremlin cần phải xây dựng lực lượng tương ứng đáp trả. Vào cuối những năm 50, ba loại tên lửa chiến lược đã được triển khai tại Liên Xô – đó là R-5, R-7 và R-12. Nhưng hai trong số đó có tầm bắn quá ngắn để vươn tới được Mĩ. Còn ICBM R-7 đầu tiên của Liên Xô có tầm bắn 8000 km lại nằmtrong danh sách nhiều khiếm khuyết. Do đó, chỉ một vài bệ phóng đã được triển khai cùng với nó.

Nhược điểm chính của R-7 là thời gian chuẩn bị phóng lâu do đặc tính của nhiên liệu. Ở trạng thái tiếp đầy nhiên liệu, tên lửa chỉ có thể bay được 8 giờ. Do đó, Phòng thiết kết OKB-586 ở Ukraine, do nhà thiết kế Mikhail Yangel (sau này là phòng thiết kế Yuzhnoye) đứng đầu, đã đề xuất chế tạo ICBM với động cơ tên lửa đẩy chất lỏng sử dụng các loại thuốc phóng có nhiệt độ sôi cao, giúp tăng tốc độ chuẩn bị phóng và thời gian bảo quản ở trạng thái nạp đầy. Khi đó, nhiên liệu rất độc hại và dễ cháy nổ.

Ban lãnh đạo Liên Xô ủng hộ ý tưởng này, và đến cuối năm 1957, bản phác thảo của một tên lửa mới đã sẵn sàng. Bắt đầu các cuộc thử nghiệm bay được lên kế hoạch vào mùa hè năm 1961, các cuộc thử nghiệm phóng vào cuối năm 1962. Tuy nhiên, do tình hình quốc tế đã trở nên nghiêm trọng hơn, họ đã quyết định đẩy nhanh thời gian một cách đáng kể.

Vào đầu những năm 60, cơ sở hạ tầng cho các cuộc thử nghiệm tên lửa đã được triển khai tại Baikonur: R-7 đã được thử nghiệm, một số vệ tinh đã được phóng lên quỹ đạo. Ba khu vực đã được rành riêng cho R-16. Đầu tiên là tổ hợp phóng với bệ phóng và đài chỉ huy ngầm. Thứ hai – văn phòng và phụ trợ, và thứ ba – khu nhà ở.

Vào cuối mùa hè, các cuộc thử nghiệm tên lửa tại nhà máy đã hoàn thành, vào tháng 9, một Ủy ban Nhà nước về việc tiến hành các cuộc phóng thử nghiệm đã được phê duyệt: gồm có Tổng tư lệnh Lực lượng Tên lửa Chiến lược, Anh hùng Liên Xô Mitrofan Nedelin và Mikhail Yangel, người được bổ nhiệm làm trưởng đoàn kỹ thuật của các cuộc thử nghiệm.

Tổng tư lệnh Lực lượng Tên lửa Chiến lược, Nguyên soái Mitrofan Ivanovich Nedelin. Ảnh: Wikimedia

Ban lãnh đạo Liên Xô muốn thời điểm phóng thành công R-16 trùng với ngày kỷ niệm Cách mạng Tháng Mười vĩ đại. Người đứng đầu chính phủ, bao gồm cả chính Khrushchev, liên tục gọi điện tới địa điểm thử nghiệm.

Vụ phóng dự kiến ​​vào ngày 23 tháng 10: trong ngày tên lửa được nạp nhiên liệu. Tuy nhiên, trước khi bắt đầu, một quyết định chết người đã được đưa ra. Do lỗi của hệ thống màng cháy, dẫn đến sai lệch tín hiệu làm việc, ngoài ra, trong quá trình kích hoạt xảy ra rò rỉ , do đó nhiên liệu có thể tự bốc cháy.  Tối 23/10, trong quá trình chuẩn bị phóng R-16, một tình huống bất thường đã xảy ra, vụ phóng bị hoãn lại cho đến khi làm rõ nguyên nhân.

Nếu các thông số kỹ thuật được tuân thủ, việc thử nghiệm sẽ phải hoãn lại một tháng. Ủy ban Nhà nước quyết định tiếp tục quá trình này mà không có sửa đổi lớn, các màng cháy được loại bỏ theo cách thủ công. Một số khiếm khuyết được xác định đã được loại bỏ kịp thời. Một số chuyên gia đã lên tiếng phản đối việc tiếp tục thử nghiệm theo hình thức này, nhưng sự phản đối của họ không được chấp nhận.

Trên bãi phóng vào ngày trọng đại có hơn một trăm người. Nguyên soái Nedelin cách tên lửa chưa đầy 20 mét, cùng với ông là tổng công trình sư và các cấp phó. Tại sao họ không ẩn nấp trong boongke trước khi phóng? Một trong những giả thuyết có vẻ như là vị tổng tư lệnh muốn làm gương về lòng dũng cảm và truyền cảm hứng cho những người tham gia thử nghiệm.

Các màng cháy của các thùng nhiên liệu đã bị thủng một tiếng trước khi bắt đầu. Trong quá trình cài đặt lại bộ phân phối dòng phần mềm về 0, một lệnh đã được thông qua để kích hoạt van khí nén điện VO-8 để tạo áp suất cho các thùng khởi động, động cơ đẩy của tầng thứ hai được khởi động, đốt cháy đáy thùng chất oxy hóa của tầng thứ nhất bằng luồng lửa của nó, và sau đó thùng nhiên liệu của tầng thứ hai bị sập, dẫn đến sự đánh lửa tức thời của một khối lượng lớn các thành phần kết hợp của nhiên liệu dễ cháy tự phát. Một tiếng nổ chói tai, sóng lửa khổng lồ lan ra tứ phía, thiêu sống mọi người. Chỉ hai giờ sau thảm kịch, người ta mới có thể bắt đầu các hoạt động cứu hộ.

Катастрофа на космодроме Байконур 24 октября 1960 года (известна как «Катастрофа  Неделина»), катастрофа 24 октября 1963 года
Tên lửa R-16 và hiện trường vụ nổ. Ảnh: Internet

Hầu như tất cả những người ở gần tên lửa đều chết ngay tại chỗ, kể cả Nguyên soái Nedelin. Tổng công trình sư Yangel đã sống sót một cách thần kỳ: vì ông ấy ngoài hút thuốc cùng một số đồng nghiệp. Chính ông ta là người đã báo cáo với Nikita Khrushchev về vụ việc.

Vụ tai nạn khiến 74 người thiệt mạng, 49 người bị thương, 4 nạn nhân sau đó ử vong trong bệnh viện, tổng số nạn nhân lên tới 78. Mọi chuyện xảy ra ở Baikonur ngay lập tức được điều tra. Cái chết của Nguyên soái Nedelin được xếp vào tai nạn hàng không. Những người sống sót không bị trừng phạt, vì các kỹ thuật viên chịu trách nhiệm trực tiếp cho sự cố – theo như cuộc điều tra cho thấy – đã chết trong vụ nổ. Lý do chính thức cho thảm họa là do vi phạm nghiêm trọng các nguyên tắc an toàn. Tổng công trình sư Yangel bị đau tim ngay sau sự cố, nhưng vẫn sống sót và tiếp tục làm việc.

Vụ phóng tương đối thành công của R-16 diễn ra vào ngày 2 tháng 2 năm 1961. Vụ phóng tiếp theo diễn ra một tháng sau đó. Các vấn đề đã được giải quyết với sự ổn định của tên lửa khi bay. Đến tháng 8 năm 1962, các thiếu sót đã được sửa chữa. ICBM R-16 được đưa vào trang bị vào ngày 20 tháng 10 năm 1962, ba năm sau đó, 186 bệ phóng cho nó đã được triển khai tại Liên Xô.

Most Popular